Od czerwca do jesieni 1867 roku w Prusach Wschodnich padało nieprzerwanie. „Ziemia rozmiękła, żyto nie dojrzewało, pola uprawne wyglądały jak klepiska gliniane, ponieważ wszystkie źdźbła na polu leżały płasko, brązowe i wilgotne połyskujące na ziemi. A co najgorsze: ziemniaki zgniły” – pisał Hermann Sudermann w swojej powieści „BilderbuchmeinerJugend” (Ilustrowana Książka z Mojej Młodości), opublikowanej w roku 1922. Rok 1867 stał się w Prusach Wschodnich rokiem klęski, ponieważ wskutek nieurodzaju ceny produktów rolnych stały się dla uboższych rodzin nieosiągalne, a możliwości zarobku były ograniczone – także w miejscowości Jarnołtowo w powiecie Morąskim.

Ewangelicki pastor Adalbert Paul Lindner ze Spandau, uznany 6 listopada 1865 roku przez Królewski Konsystorz Prowincji Brandenburgii za zdolnego do objęcia urzędu kaznodziei, a pod koniec maja/początkiem czerwca 1866 roku powołany przez patrona jarnołtowskiego kościoła, barona von Printza – właściciela pałacu i majątku w Jarnołtowie, rozpoczął na początku 1868 roku – przy wsparciu właściciela majątku rycerskiego Jaspera von Oertzen z Sasina oraz innych, niewymienionych z nazwiska darczyńców – intensywne działania na rzecz złagodzenia panującej biedy.

„W kilku wsiach już w okresie Bożego Narodzenia wyczerpano wszystkie zapasy ziemniaków, korzec żyta kosztował 9 marek, a nadchodzące mrozy i bezrobocie pogłębiały niedostatek. Dlatego otwarto kuchnie ludowe, kobietom rozdano len do przędzenia i podwojono wynagrodzenie za przędzę. Rozdzielano ryż, słoninę i odzież, a później także sadzeniaki ziemniaków. Gmina w zadziwiający sposób otrzymała obfitą pomoc w potrzebie”.

Działania te doprowadziły do zacieśnienia więzi z osobami starszymi i niezdolnymi do pracy. Z tego narodziła się decyzja o założeniu przytułku i szpitala w Jarnołtowie. Spośród około 2500 mieszkańców gminy 30 stanowili samotni, bardzo sędziwi ludzie, często oddaleni od wiary kościelnej – jak wspominał pastor Lindner w 1894 roku.

15 kwietnia 1869 roku właściciel majątku rycerskiego Karl Ludwig Friedrich von Reichel z Tarpna, patron jarnołtowskiego kościoła Friedrich Wilhelm baron von Printz z Jarnołtowa, właściciel majątku Jasper von Oertzen z Sasina, właściciel majątku Hermann Otto Glüer z Girgain oraz pastor Adalbert Paul Lindner z Jarnołtowa powołali komitet w celu założenia przytułku. „Instytucja ta miała nie tylko kontynuować rozpoczęte w czasie klęski dzieło miłosierdzia wobec stale potrzebujących, lecz także stanowić znak wdzięczności wspólnoty za doświadczoną w czasie niedoli pomoc Bożą oraz pomnik miłości, która pozwoliła jej przetrwać rok klęski”.

Na podarowanej przez barona von Printza jednomorgowej działce ziemi, gdzie do dzisiaj stoi ten budynek, przy wsparciu królewskiej darowizny oraz dotacji Patriotycznego Stowarzyszenia Kobiet i Zakonu Joannitów, wzniesiono murowany budynek dla 20 chorych i niedołężnych, którego koszt wyniósł 13 000 marek. Budynek został otwarty 1 grudnia 1869 roku.

            Pastor Lindner pisał: „8 grudnia 1869 roku, wraz z pierwszymi pięcioma podopiecznymi i siostrą należącą do domu diakonis w Gdańsku, poświęcono budynek. W małej sali modlitewnej, która miała służyć także jako sala dla konfirmantów i spotkań biblijnych, przewodniczący zarządu, pan von Reichel z Tarpna, powitał gości. (…) Słowa konsekracji wygłosił superintendent von Behr na podstawie Biblii Tysiąclecia, przywołując wers 3,17: <Cokolwiek czynicie słowem lub uczynkiem, wszystko czyńcie w imię Pana Jezusa>”.

Wiosną 1870 roku kuratorium przytułku zwróciło się do czytelników niemieckich czasopism z prośbą o wsparcie: „ponieważ koszty budowy i wyposażenia nie zostały jeszcze pokryte, a roczne koszty utrzymania są zabezpieczone zaledwie w połowie. Jesteśmy więc w dużej mierze zdani na pomoc bliźnich i prosimy usilnie o datki, które pozwolą nam przyjąć licznych oczekujących na pomoc”.

Od 1872 roku diakonistki ze szpitala miłosierdzia w Królewcu opiekowały się chorymi w Jarnołtowie do 1879 roku. W tym czasie mężczyźni zostali przeniesieni do przytułku w Zalewie, otwartego 1 października 1878 roku.

W 1883 roku opiekowano się 22 kobietami w Jarnołtowie i 30 mężczyznami w Zalewie. Do tego czasu przyjęto łącznie 128 osób (70 kobiet i 58 mężczyzn), którymi opiekowały się po dwie diakonistki z Królewca.

Ewald Schneider pisał w 1888 roku w dziele „DieinnereMission in Deutschland” (Wewnętrzna misja w Niemczech) o obu instytucjach: „Placówki te przeznaczone są przede wszystkim dla powiatu Morąg. Zapewniają podopiecznym bezpłatny pobyt, ogrzewanie i oświetlenie, odzież, opiekę lekarską oraz godny pochówek. (…) Osoby z chorobami zakaźnymi są bezwzględnie wykluczone z przyjęcia”.

Latem 1894 roku w Jarnołtowie i Zalewie obok osób w podeszłym wieku przebywali m.in. sparaliżowani, kalecy, niewidomi, osoby z upośledzeniem umysłowym, epileptyk oraz osoby głuche.

            Pastor Adalbert Paul Lindner, urodzony 19 września 1839 r. w Spandau, w 1878 roku odszedł z Jarnołtowa i objął nadzór nad szkołami powiatu Morąg. W 1884 roku został kierownikiem misji miejskiej w Hamburgu, a w 1892 roku pastorem w domu diakonis Fundacji Luthera we Frankfurcie nad Odrą, gdzie w 1902 roku zakończył działalność, tam zmarł 18 lutego 1906 roku.      

O dalszej historii budynku można przeczytać w artykule Zbigniewa Wosia “Z historii szkoły w Jarnołtowie”.

Leszek Meller,

na podstawie artykułu z 2025 roku Jürgena Ehmanna (Ottweiler, Niemcy).